Íslensk þrautseigja og elja á leiðinni að Gullna hringnum

Það eru tvær leiðir til að hefja ferðina frá Keflavíkurflugvelli að Gullna hringnum. Önnur liggur um kunnuglega leið í gegnum höfuðborgarsvæðið. Hin tekur þig um landslag þar sem Íslendingar hafa undanfarin ár fengist við nokkuð einstakt verkefni: að endurbyggja vegi sem eldgos halda áfram að færa í kaf.

Þegar náttúran hefur önnur áform

Samband Íslendinga við náttúruna hefur alltaf verið flókið. Við elskum hana, reiðum okkur á hana og erum afar stolt af henni. En við vitum líka að hún er ekki alltaf samvinnuþýð.

Við búum við kröftug Atlantshafsveður, jarðskjálfta, jökla, eldgos og landslag sem tekur sífelldum breytingum. Í aldanna rás höfum við lært að það er lítil von til þess að stjórna náttúrunni. Við getum hins vegar búið okkur undir það sem koma skal, aðlagast og byggt upp á ný þegar þörf krefur.

Óvíða hefur þessi hugsunarháttur verið jafn áberandi undanfarin ár og á Reykjanesskaga, skammt frá Keflavíkurflugvelli.

Í nóvember 2023 varð að rýma Grindavík, sjávarútvegsbæ á suðvesturströnd Íslands, vegna öflugrar jarðskjálftahrinu og mikils landsigs. Eldgos fylgdu í kjölfarið og hraunstraumar runnu yfir landið og ógnuðu heimilum, vegum og mikilvægum innviðum.

Afleiðingarnar fyrir Grindvíkinga hafa verið gríðarlegar. Fjölskyldur þurftu að yfirgefa heimili sín, rekstur fyrirtækja raskaðist og heilt samfélag stóð frammi fyrir óvissri framtíð.

En samhliða erfiðleikunum tók önnur saga að mótast. Saga verkfræðinga, verkafólks, viðbragðsaðila og almennings sem var staðráðinn í að halda nauðsynlegum innviðum gangandi, jafnvel á meðan jörðin undir fótum þeirra tók breytingum.

Eldgosið tók veginn. Þá lögðum við annan.

Ímyndaðu þér að leggja veg og horfa svo á eldgos færa hann á kaf undir margra metra þykkt, nýrunnið hraun.

Ímyndaðu þér síðan að endurbyggja veginn, vitandi fullvel að næsta eldgos gæti eyðilagt hann aftur.

Þetta er einmitt verkefnið sem íslenskir vegaverkfræðingar og verktakar hafa staðið frammi fyrir við Grindavík.

Í eldgosunum árið 2024 rann hraun ítrekað yfir Grindavíkurveg, aðalveginn sem tengir bæinn við aðra hluta skagans. Aðkomuvegir að Bláa lóninu og nálægir innviðir urðu einnig fyrir áhrifum.

Viðbrögðin voru eftirtektarverð. Í samstarfi við viðbragðsaðila og verkfræðinga lögðu verktakar nýjar veglínur, reistu varnargarða og byggðu nýja vegarkafla yfir nýmynduð hraun.

Á sumum stöðum var unnið í landslagi sem hafði ekki einu sinni verið til fáeinum vikum áður.

Og þegar hraun úr næsta eldgosi rann aftur yfir vegina hófst vinnan á ný.

[MYND 3 – Vinnuvélar við lagningu nýs vegar yfir svart hraun. Grafa, jarðýta eða veghefill með nýmyndað eldfjallalandslag í bakgrunni. Helst raunveruleg ljósmynd frá enduruppbyggingunni árið 2024.]

Það er eitthvað einstaklega íslenskt við þessi viðbrögð.

Er hraunið búið að taka veginn? Þá er víst best að leggja annan.

Ekki vegna þess að við teljum okkur geta sigrað eldfjall. Það getum við svo sannarlega ekki. Heldur vegna þess að fólk þarf vegi, samfélög þurfa samgöngur og lífið verður að halda áfram þar sem það er óhætt.

Þetta er þrautseigja í verki, mótuð af kynslóðum sem hafa búið í landi þar sem náttúran minnir okkur öðru hverju á hver ræður för.

Landslag sem segir sögu

Fyrir ferðamenn sem lenda á Keflavíkurflugvelli er Reykjanesskaginn einstök kynning á Íslandi.

Stór hluti landsins er þakinn hrauni, sumu aldagömlu og öðru nýrunnu. Andstæðurnar milli svarts bergsins, Atlantshafsstrandarinnar, fjallanna í fjarska og vandlega lagðra veganna eru sláandi.

Þar sem aðgangur er heimill gefst færi á að sjá áhrif eldvirkninnar í návígi við Grindavík og nýju hraunin. Endurbyggðir vegir og varnarmannvirki segja jafnframt mannlega sögu um þá vinnu sem þarf til að búa við hlið þessara öflugu náttúruafla.

Það þarf ekki að verða vitni að eldgosi til að skynja kraftinn í jarðfræði Íslands. Stundum eru ummerkin enn áhrifameiri eftir á: vegur sem hverfur undir hraunbreiðu, nýr vegur sem liggur yfir hana eða risavaxinn varnargarður sem hefur verið reistur til að beina hraunstraumum framtíðarinnar í aðra átt.

Þarna standa ógnarkraftur náttúrunnar og hugvit mannsins hlið við hlið.

Frá glóandi hrauni að gjósandi hverum

Og hér verður ferðin sérstaklega áhugaverð.

Þegar haldið er áfram austur að Gullna hringnum birtist önnur hlið sömu síkviku jarðfræðinnar.

Á Geysissvæðinu berast sjóðandi vatn og gufa upp úr jörðinni og Strokkur gýs reglulega og þeytir tilkomumikilli súlu af heitu vatni upp í loftið.

Upplifunin gæti varla verið ólíkari því sem blasir við í nýju hraununum við Grindavík. Hér safnast gestir saman til að dást að orkunni undir Íslandi, mynda hana og undrast.

Samt minna bæði þessi landsvæði okkur á að Ísland er sannarlega lifandi í jarðfræðilegum skilningi.

Á einni og sömu ferðinni geturðu séð hvernig eldvirkni endurmótar landið, hvernig Íslendingar bregðast við henni og hvernig jarðhitinn skapar suma af þekktustu náttúruáfangastöðum landsins.

Á fáum stöðum í heiminum eru tengsl fólks við öflin undir fótum þess jafn sýnileg.

Tvær leiðir til að hefja ferðina um Gullna hringinn

Hvaða leið ættirðu þá að velja frá Keflavíkurflugvelli?

Hefðbundna leiðin er að aka Reykjanesbraut í átt að Reykjavík og halda síðan austur að Gullna hringnum. Hún er einföld og yfirleitt hentugasti kosturinn, sérstaklega ef þú lendir seint eða vilt komast á gististað án óþarfa útúrdúra.

En ef þú hefur nægan tíma, nýtur þess að aka um fallegt landslag og aðstæður á vegum leyfa, gæti verið þess virði að skoða Reykjanesskagann og nágrenni Grindavíkur áður en þú heldur austur með suðurströndinni.

Syðri leiðin liggur um tilkomumikið eldfjallalandslag og getur tengst Suðurstrandarvegi í átt að Þorlákshöfn og áfram að Gullna hringnum. Ferðin er lengri, en þannig getur aksturinn sjálfur orðið hluti af Íslandsupplifuninni.

Eldvirkni og aðgangstakmarkanir geta breyst. Kannaðu því alltaf nýjustu upplýsingar um færð, lokanir og öryggi frá opinberum aðilum áður en þú velur þessa leið. Farðu aldrei inn á lokuð svæði og stöðvaðu ekki á vegum þar sem bannað er að leggja.

[MYND 6 – Einfalt kort sem sýnir tvo valkosti: hefðbundnu leiðina um höfuðborgarsvæðið og fallegu syðri leiðina um Grindavík og Suðurstrandarveg. Taka skal skýrt fram að síðarnefnda leiðin sé háð opnun vega og öryggisaðstæðum. Báðar leiðir enda hjá Blue Vacations í Reykholti.]

Og svo er tími til að hægja á sér

Eftir stórbrotið landslag Reykjaness og hveraundrin á Geysissvæðinu er sérstaklega notalegt að koma í kyrrðina í sveitum Suðurlands.

Á Blue Hotel Fagrilundur og í Blue View Cabins í Reykholti ertu í hjarta Gullna hringsins, með Gullfoss, Geysi, Þingvelli og fjölmarga aðra áhugaverða staði innan seilingar.

Þar geturðu komið þér vel fyrir, farið um á þínum eigin hraða og uppgötvað að eftirminnilegustu upplifanir Íslands eru ekki alltaf bundnar við frægustu áfangastaðina.

Stundum segir ferðalagið sjálft ekki síður merkilega sögu.

Og kannski er þetta eitt af því sem við Íslendingar erum stoltust af. Við vitum að við getum ekki alltaf breytt því sem náttúran hefur í hyggju. En við getum ákveðið hvernig við bregðumst við.